Etnografia i folklor

Święci z wiejskiego podwórka: Bruzda świętego Józwa

19 Mar, 2021

zdjęcie przedstawia rzeźbę ludową - brodaty mężczyzna z dzieckiem na ręku

Nie będzie to opowieść o szczegółach fizjonomicznych świętego Józefa ‒ Oblubieńca Panny Maryi, choć zdawać się może – w oparciu o teksty kanoniczne, apokryficzne i przekazy biblii ludowej, że to święty, któremu życie i Opatrzność Boska nie szczędziły powodów do zmartwień. Zafrasowane oblicze święty Józef miewał zapewne często. Może z tego powodu, a i przez wzgląd na skuteczne wstawiennictwo i największą spośród śmiertelników bliskość Jezusa i Maryi, stał się ulubionym świętym wsi polskiej. Żył i umierał w towarzystwie Chrystusa i Matki Boskiej, zatem patronował ostatniej godzinie życia, która za jego wstawiennictwem i przykładem miała być szczęśliwą i pozbawioną rozpaczy. Sprawował też opiekę nad zmarłymi i wizytował czyściec, przynosząc ochłodę w czyśćcowych upaleniach i ostateczne wyswobodzenie. Stąd pewnie najpopularniejsza pieśń ku czci świętego Szczęśliwy kto sobie patrona, Józefa ma za opiekuna na stałe weszła do pustonocnego repertuaru muzycznego.

Zobacz więcej…

„Lud: jego zwyczaje…” dzieło Oskara Kolberga

24 Lut, 2021

ilustacja przestawiająca lusnośc wiejską

Biblioteka Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi Oddział w Puławach posiada cenny księgozbiór, który liczy około 360 tysięcy jednostek bibliotecznych, w tym 207 tysięcy wydawnictw zwartych, około 139 tysięcy wydawnictw ciągłych i 12 tysięcy zbiorów specjalnych. W zbiorach biblioteki znajdują się dwie cenne kolekcje: stare druki (828 woluminów z XVI–XVIII wieku) i polonica XIX-wieczne (około 8200 woluminów), które tworzą Narodowy Zasób Biblioteczny. W tym miejscu chcemy Państwu prezentować najciekawsze i najcenniejsze kolekcje, które biblioteka posiada w swych zbiorach. Zapraszamy również do odwiedzenia Biblioteki NIKIDW Oddział w Puławach, gdzie czytelnicy mają możliwość bezpośrednio zapoznać się z wybranymi tytułami.

Zobacz więcej…

Powiedział nam Bartek, że dziś tłusty czwartek, a Bartkowa uwierzyła i nam pączków nasmażyła

11 Lut, 2021

Na stole pączki i chrust na paterach

Tłusty czwartek dawniej znany także jako zapusty, mięsopust, rozpoczyna ostatni tydzień karnawału. W Polsce według tradycji od tego dnia, aż do Środy Popielcowej był to czas, zabawy, hucznych bali i biesiad słynących z objadania się tłustymi potrawami. Objadanie się w tłusty czwartek symbolizowało dostatek i pomyślność domownikom, oraz żeby w ciągu roku nie zabrakło im jedzenia. Jak pisał Zygmunt. Gloger [1]. „Tłusty czwartek jest dniem uprzywilejowanym u Polaków do biesiad zapustnych, na których muszą być u możniejszych pączki i chrust, czyli faworki, chruściki, a u ludu reczuchy, pampuchy”. Około XVI wieku w Polsce pojawił się zwyczaj jedzenia pączków w wersji słodkiej. Wyglądały one nieco inaczej niż obecnie – w środku miały bowiem ukryty mały orzeszek lub migdał. Ten, kto trafił na taki szczęśliwy pączek, miał cieszyć się dostatkiem i powodzeniem[2].

Zobacz więcej…

Święci z wiejskiego podwórka: Szmaty świętej Agaty

5 Lut, 2021

portret świętej Agaty

Pardon le mot, będzie trochę o relikwiach i tylko trochę o ludowym prognozowaniu, bo przecież wiadomo, że „Od świętej Agaty uschną na płocie szmaty” ̶  optymistyczne, jak na polskie realia pogodowe!

Zobacz więcej…

Dziś obchodzimy święto Ofiarowania Pańskiego, znane też jako Matki Boskiej Gromnicznej

2 Lut, 2021
Matki Boskiej Gromnicznej
Przedstawienie Gromnicznej wyodrębniło się z dawnych, grupowych scen Ofiarowania Jezusa w świątyni. Zostało ono zredukowane do wizerunku Marii z Dzieciątkiem, której towarzyszą elementy symboliczne.

Zima w gospodarstwie ziemiańskim

22 Sty, 2021

Zimowy krajobraz

Zima to najspokojniejszy czas w gospodarstwie. Nie oznacza to jednak, że na folwarku zamierała praca. Należało między innymi przygotować narzędzia rolnicze na wiosnę, sieci do połowu ryb, wypleść kosze, wybudować lodownię i wymłócić zboże. Kobiety zajmowały się przędzeniem lnu, wełny, tkaniem płótna i samodziałów.

Zobacz więcej…

Różne oblicza kolędy

Sty, 2021

Gwiazda kolędników

Słowo „kolędnicy” dziś kojarzy się większości z nas z grupkami dzieci, które po Bożym Narodzeniu i Nowym Roku w przebraniach chodzą po wsiach i śpiewem wysławiają nowonarodzonego Jezusa. Tymczasem korzenie tego zwyczaju nie wywodzą się z chrześcijaństwa. Skąd wziął się ten zwyczaj, jakie było jego znaczenie, co ma wspólnego z Bożym Narodzeniem i co było pierwsze – kolędnicy czy kolędy? Spieszymy z wyjaśnieniem.

Zobacz więcej…

Od Nowego Roku po Popielec – dawne zwyczaje ludowe

Sty, 2021

Ludzie od najdawniejszych czasów celebrowali zwyczaje i obrzędy związane z okresem karnawału i zapustów, trwających od Nowego Roku do Popielca. Jedne przetrwały do dziś, inne odeszły w zapomnienie. Stały się symbolami kulturowymi danej społeczności, odzwierciedlającymi naszą historię i obyczajowość. W nich tkwią nasze korzenie…

Jukace - Żywiec

Zobacz więcej…

O tradycjach Bożego Narodzenia u Krakowiaków Zachodnich – rozmowa z Mariuszem Zielińskim

5 Sty, 2021

Chłopiec w stroju ludowym ciągnący choinkę.

Mariusz Zieliński, dyrektor Biblioteki Publicznej w Zielonkach, propagator wydarzeń oraz uroczystości związanych z zachowaniem dziedzictwa kulturowego gminy Zielonki i animacji podtrzymującej stare obrzędy i zwyczaje, opowiada o tradycjach Bożego Narodzenia u Krakowiaków Zachodnich.

Zobacz więcej…

Święci z wiejskiego podwórka: Groch posprząta święty Roch

4 Sty, 2021

Czasem nawet prawdziwy groch z kapustą, bo czymże innym w rzeczywistości ludzi wyznających absolutne pewniki i stałość świata, a przy tym jak pisał Braudel „istot rzadkich, kruchych, o wątłym i krótkim życiu”– mogła być zaraza? Tak, Roch jest świętym od zaraz, nie, nie takim „santo subito”, tylko wybitnie wyspecjalizowanym w obronie narażonych na morowe powietrze. Choć na swoją popularność wcale nie musiał pracować długo, wystarczyła skuteczność cudów i odrobina wsparcia rodziny świętego, której śmierć krewnego w zapomnieniu ciągle wyrzucało sumienie. Ale uciekając w dygresję, zapomniałem o najważniejszym. Groch. Nie tylko częstochowski rym do Roch, ale i prawdziwy początek jesieni. Na wsi dzień świętego Rocha, 16 sierpnia był już faktycznym czasem końca lata i początków jesieni. Pierwociny zbiorów uświęcono w Zielną, do Rocha starano się zakończyć część młócki i zebrać groch. Ot, cała zagadka związków świętego ze strączkowymi ratującymi życie w zimie wyjaśniona!

Zobacz więcej…